Open Source

Przebieg kampanii wyborczej do Parlamentu Europejskiego w Polsce A.D. 2014 najlepiej oddają słowa Hermana De Croo, byłego przewodniczącego belgijskiej Izby Reprezentantów, że „między posłami większości i opozycji jest zasadnicza różnica. Jedni i drudzy nie mają nic do powiedzenia, ale opozycja robi to głośniej”. Centrum im. Adama Smitha i Uczelnia Łazarskiego postanowiły przeprowadzić badanie opinii publicznej dotyczące percepcji i oceny polityków startujących w tych wyborach, których wyniki zaskoczyły nawet rasowych badaczy i komentatorów.

Z ekonomicznego punktu widzenia daniny publiczne (podatki i opłaty) powinny być źródłem finansowania dóbr publicznych, których społeczeństwo potrzebuje, a które nie są dostarczane przez rynek i nie są konsumowane indywidualnie. W każdym państwie takimi podstawowymi dobrami pu- blicznymi są: bezpieczeństwo publiczne, sądownictwo, infrastruktura oraz rozwój nauki. Oprócz nich państwa dostarczają także inne dobra (w tym usługi edukacyjne), które, chociaż nie są czystymi dobrami publicznymi, są finansowane ze środków publicznych.

Centrum im. Adama Smitha przygotowało po raz dwudziesty pierwszy raport dotyczący Dnia Wolności Podatkowej. Jest to symboliczna data, od której przestajemy pracować na potrzeby rządu, a rozpoczynamy zarabiać wyłącznie dla siebie i swoich rodzin.

Koszty dzieci, mierzone jako stopień pogorszenia standardu życia wynikający z wychowywania i utrzymania dziecka, są stosunkowo wysokie i sięgają od 15 do 30% budżetu rodziny. Koszty te zmieniają się w tym przedziale w zależności od liczby dzieci, ich wieku i etapu edukacji. Koszty decyzji o posiadaniu dziecka są jeszcze wyższe, gdyż biorą pod uwagę koszty utraconych dochodów, ponieważ czas poświęcany dzieciom ogranicza dynamikę kariery zawodowej.

Efektywne wykorzystanie technologii warunkiem dalszego rozwoju Polski. Konkurencyjny rynek telekomunikacji – zablokowany potencjał. Marnowane możliwości czy imperatyw rozwoju?

Liczba mieszkańców Opolszczyzny dramatycznie się zmienia. Do 2035 roku prognozowany spadek liczby ludności wyniesie około 12 proc. – to tak, jakby zniknęło całe Opole. Sytuacja demograficzna województwa jest bez precedensu. Wymaga więc bezprecedensowych rozwiązań, podobnie jak to się stało w naszej ojczyźnie na przełomie lat 80. i 90. Demograficzna pozycja regionu opolskiego na tle sytuacji Polski jest ekstremalna. Jedną z miar zapaści demograficznej jest najniższy wskaźnik dzietności1 wynoszący zaledwie 1,082 dziecka wobec 1,38 w kraju oraz 1,6 w UE.

Eksperci Centrum im. Adama Smitha szacują koszt wychowania jednego dziecka w Polsce (do osiągnięcia dwudziestego roku życia) na 190 tys. zł, a dwójki dzieci na 322 tys. zł. Chociaż posiadanie dzieci nie jest wyłącznie skutkiem ekonomicznych kalkulacji, to obawy potencjalnych rodziców o bezpieczeństwo ekonomiczne rodziny i jej poziom życia negatywnie wpływają na decyzje posiadaniu i o liczbie dzieci. Niskim poziom dzietności polskich rodzin jest w znacznej mierze skutkiem obaw przed wysokimi kosztami posiadania dzieci. Stopień ubóstwa polskich rodzin jest wysoki. Według danych Komisji Europejskiej Polska przoduje w tym niechlubnym rankingu: pośród wszystkich państw członkowskich UE w Polsce najwięcej (29%) dzieci żyje w biedzie, a w sumie co piaty Polak żyje poniżej progu ubóstwa. Imperatywem działania polskiego państwa powinna być ochrona polskich rodzin przed wzrostem kosztów utrzymania i wychowania dzieci. Planowane podniesienie VAT na ubranka i buciki dziecięce z 8% do 23% zwiększy koszty wychowania rodziny z trójką dzieci do momentu uzyskania przez nie dwudziestego roku życia o około 9000 zł (rocznie o 450 zł). W niektórych krajach członkowskich stawka VAT na produkty dziecięce wynosi 0% (przykładowo w Wielkiej Brytanii) lub 3% (jak Luksemburgu 3%) i rządy tych państw utrzymują ją pomimo nacisku instytucji unijnych.

Polaków przekonywano do zagłosowania na rzecz przystąpienia do Unii Europejskiej faktem otrzymania z niej pieniędzy na budowę autostrad i dróg. Polacy gremialnie zagłosowali za Unią, która przekazała znaczące na ten cel środki a autostrad jak nie było tak nie ma. Drogi nie są efektem przekazania pieniędzy tylko dobrego lub złego rządzenia oraz analogicznie dobrego lub złego prawa. Złe prawo można w każdej chwili zmienić o ile rządzący podejmą taką decyzję. Centrum im. Adama Smitha i Krajowa Izba Urbanistów wskazują w obszarze prawa na ciężki błąd jaki został popełniony i którego eliminacja spowoduje radykalne przyśpieszenie budowy, przebudowy i remontów dróg w Polsce.

Prowadząc w dzisiejszych czasach jakąkolwiek analizę podatkową nie sposób uciec od skojarzeń z książką Richarda M. Weaver’a Ideas Have Consequences.[1] Weaver pisał, że istnieje związek przyczynowo skutkowy między filozofią społeczną i głoszonymi hasłami politycznymi, a sposobem funkcjonowania społeczeństwa, zachowaniami poszczególnych jego członków i całych grup społecznych, a w konsekwencji stanem gospodarki.

Najnowsze przykłady działań władz publicznych wywołują poważny niepokój, co do właściwego stosowania podstawowych zasad Konstytucji RP. Prokurator prowadzi postępowanie w sprawie naruszeń tajemnicy państwowej, („wycieku” dokumentu z akt śledztwa), lecz sam zbierając dowody (bilingi) narusza prywatność i tajemnicę dziennikarską. Takie podejście, dające pierwszeństwo interesom urzędów, organów władzy nad dobra obywateli, staje się standardem działania władz. W projekcie zmian Ustawy o informacjach niejawnych, w brzmieniu przyjętym przez Komisję Spraw Wewnętrznych i Administracji Sejmu RP, wprowadza się możliwość dyskrecjonalnego, według własnego uznania, „po dokonaniu przeglądu materiałów” przedłużania przez funkcjonariusza czasu obowiązywania klauzul „poufne” i „zastrzeżone” z odpowiednio 5 i 2 lat, wielokrotnie, aż do 25 lat, a nowe zasady odróżniania nadawanej klauzuli „poufne” od „zastrzeżone” to pozostawione do uznania, przy nadawaniu klauzuli, oceny spraw większej lub „mniejszej wagi”.

W Centrum im. Adama Smitha nad rozwiązaniami podatkowymi zaczęliśmy pracować od samego początku naszego istnienia. Przejawem naszej pracy było zainaugurowanie w 1994 roku z inicjatywy Krzysztofa Dzierżawskiego "Dnia wolności podatkowej". Przez kilkanaście lat podejmowaliśmy różne działania związane z podatkami: od koncepcji tzw. podatku liniowego po protest przeciwko wprowadzeniu deklaracji majątkowych. Najważniejszą jednak inicjatywą było opracowanie całościowego rozwiązania podatkowego. Nasze analizy (rządowe także) wskazywały, że główną przyczyną bezrobocia w Polsce jest wysokie opodatkowanie pracy. Ponownie z inicjatywy Krzysztofa Dzierżawskiego, głównego eksperta Centrum, powstał zespół, który pod jego kierunkiem przygotował projekt obywatelskiej ustawy "O likwidacji bezrobocia i naprawie finansów publicznych" (2004).

Projekt budżetu jest zawsze przedmiotem ożywionej publicznej dyskusji o dwojakim charakterze. Rozważa się go więc przede wszystkim w kontekście politycznym, ponieważ od uchwalenia bądź nieuchwalenia ustawy budżetowej zależą losy gabinetu, ale bierze się także pod uwagę aspekty czysto ekonomiczne, w szczególności realność założeń makroekonomicznych i ich skutki dla rozwoju gospodarczego. W obu przypadkach mamy jednak do czynienia z analizami o charakterze bieżącym, badającymi skutki doraźne w perspektywie miesięcy, najdalej roku.

Gospodarki krajów wychodzących z socjalizmu potrzebują dobrze zaprojektowanych systemów podatkowych. Kraje te powinny być zdolne do nieinflacyjnego finansowania sektora publicznego, którego rozmiary nie ulegną bynajmniej tak szybko redukcji; problem ten nabierze szczególnego znaczenia, gdy dochody z sektora publicznego zmniejszać się będą wskutek prywatyzac